UNIDAD DIDÁCTICA ESPELEO XOGADE 2026. PRIMARIA.

 UNIDADE DIDÁCTICA DE INICIACIÓN Á ESPELEOLOXÍA

“EXPEDICIÓN Á COVA”

5º E 6º DE EDUCACIÓN PRIMARIA

Duración: 60 minutos
Espazo: Pavillón polideportivo
Tipo de actividade: Iniciación deportiva, aventura, psicomotricidade e cooperación
Etapa: Educación Primaria
Cursos: 5º e 6º de Educación Primaria

1. XUSTIFICACIÓN

A espeleoloxía é unha actividade deportiva e de aventura que permite descubrir, explorar e coñecer o medio subterráneo. A súa práctica combina diferentes habilidades como o equilibrio, a coordinación, a orientación, a axilidade, a resistencia, a capacidade de adaptación e o traballo en equipo.

Esta unidade didáctica pretende achegar o alumnado de 5º e 6º de Educación Primaria ao mundo da espeleoloxía mediante unha actividade simulada no pavillón deportivo.

O espazo deportivo transformarase nunha cavidade subterránea, utilizando os recursos dispoñibles: espaldeiras, bancos suecos, colchonetas, cordas, conos e ladrillos de psicomotricidade.

Os ladrillos de psicomotricidade permitirán crear diferentes estruturas de forma segura, simulando rochas, pasos estreitos, galerías, obstáculos, zonas de equilibrio e pequenos desniveis.

A actividade terá un carácter fundamentalmente lúdico, educativo e cooperativo, evitando técnicas de espeleoloxía vertical ou calquera manobra que implique suspensión ou ascenso por corda.

2. OBXECTIVOS

2.1. Obxectivos xerais

·         Coñecer a espeleoloxía como actividade física, deportiva e de aventura.

·         Achegar o alumnado ao coñecemento do medio subterráneo.

·         Desenvolver as habilidades motrices básicas.

·         Mellorar o equilibrio, a coordinación e a axilidade.

·         Traballar a orientación espacial.

·         Desenvolver a autonomía e a confianza.

·         Fomentar a cooperación entre os membros do grupo.

·         Aprender normas básicas de seguridade.

·         Valorar a importancia do respecto polo medio natural.

·         Desfrutar da actividade física mediante retos e xogos de aventura.

2.2. Obxectivos específicos

·         Desprazarse por diferentes tipos de obstáculos.

·         Reptar e avanzar por espazos baixos.

·         Superar pasos estreitos.

·         Manter o equilibrio en superficies determinadas.

·         Utilizar unha corda como elemento de apoio.

·         Resolver pequenos retos motores.

·         Orientarse seguindo un itinerario.

·         Traballar en equipo para superar unha misión.

·         Respectar as normas de seguridade.

·         Identificar parte do material utilizado polos espeleólogos.

3. CONTIDOS

Conceptuais

·         Concepto de espeleoloxía.

·         Que é unha cova ou cavidade.

·         Galerías e salas subterráneas.

·         Estalactitas e estalagmitas.

·         Material básico de espeleoloxía.

·         Normas básicas de seguridade.

·         Respecto polo medio subterráneo.

Procedementais

·         Reptación.

·         Desprazamentos agachados.

·         Equilibrio.

·         Coordinación.

·         Superación de obstáculos.

·         Orientación espacial.

·         Desprazamentos en diferentes posicións.

·         Utilización segura do material.

·         Resolución de retos cooperativos.

Actitudinais

·         Respecto polos compañeiros.

·         Cooperación.

·         Responsabilidade.

·         Autonomía.

·         Respecto polas normas.

·         Coidado do material.

·         Respecto polo medio natural.

·         Axuda aos demais.

4. MATERIAL

·         Ladrillos de psicomotricidade.

·         Espaldeiras.

·         Bancos suecos.

·         Colchonetas.

·         Cordas.

·         Conos.

·         Aros.

·         Pelotas ou pequenos obxectos.

·         Cinta ou material para delimitar zonas.

5. ORGANIZACIÓN DO ESPAZO

·         ZONA 1 – ENTRADA DA COVA

·         ZONA 2 – GALERÍA ESTREITA

·         ZONA 3 – ZONA DE REPTACIÓN

·         ZONA 4 – PASO DAS ROCHAS

·         ZONA 5 – GALERÍA DO EQUILIBRIO

·         ZONA 6 – GALERÍA DA CORDA

·         ZONA 7 – LABIRINTO SUBTERRÁNEO

·         ZONA 8 – SALA FINAL

O alumnado realizará o percorrido por pequenos grupos.

6. DESENVOLVEMENTO DA SESIÓN

FASE 1 – PRESENTACIÓN DA EXPEDICIÓN

Duración: 5 minutos

O responsable reúne o alumnado no centro do pavillón.

“Hoxe o pavillón transformarase nunha cova. Vós seredes un grupo de exploradores que deberá percorrer diferentes galerías e superar os retos que atopará no interior.”

Breve explicación sobre que é a espeleoloxía, que é unha cavidade, que podemos atopar no seu interior, material básico dos espeleólogos, importancia da iluminación e do casco, necesidade de coñecer o medio e respecto polo medio natural.

Pregunta inicial: “Que credes que podemos atopar dentro dunha cova?”

7. FASE 2 – QUENTAMENTO: “ENTRAMOS NA COVA”

Duración: 10 minutos

O alumnado desprázase polo pavillón. O responsable irá dando diferentes ordes:

·         “GALERÍA BAIXA” – Desprazarse agachados.

·         “GALERÍA ESTREITA” – Desprazarse lateralmente.

·         “ROCHAS” – Levantar os pés realizando pasos curtos.

·         “TEITO BAIXO” – Desprazarse flexionando as pernas.

·         “BARRO” – Desprazarse lentamente.

·         “COVA CON AUGA” – Andar de puntas.

·         “PERDEMOS A LUZ” – Todos deben quedar inmóbiles.

·         “SAÍDA DA COVA” – Desprazamento rápido ata a zona indicada.

Esta fase serve como quentamento e introdución ás diferentes formas de progresión.

8. FASE 3 – GRAN CIRCUÍTO ESPELEOLÓXICO

Duración: 30 minutos

O alumnado dividirase en pequenos grupos. Cada grupo comezará nunha estación diferente e irá rotando.

ESTACIÓN 1 – A ENTRADA DA COVA

Material: ladrillos de psicomotricidade + colchonetas

Construír unha pequena entrada utilizando ladrillos no medio dun recorrido a que teñen que chegar utilizando os ladrillos sen tocar o chan. O alumnado deberá atravesar a entrada e acceder á “cova”. Para entrar na cova teñen que agacharse. Gaña a parella que chega antes a pasar a entrada a cova.

Obxectivos: Coordinación, control corporal e orientación.

ESTACIÓN 2 – A GALERÍA ESTREITA

Material: colchonetas e bancos suecos.

Farán eles mesmos o tunel para a actividade.

Construír un corredor suficientemente ancho para que o alumnado poida pasar con seguridade. Deberán atravesalo agachados ou lateralmente. Reto: non tocar as paredes da galería.

ESTACIÓN 3 – O TÚNEL DE REPTACIÓN

Material: canastas, cinta para facer o teito + colchonetas

Crear unha zona baixa. O alumnado deberá avanzar reptando ou agachado por equipos. Variantes: facer o percorrido transportando unha pequena “mostra” da cova. Reptando mirando hacia arriba.

ESTACIÓN 4 – O CAMPO DE ROCHAS

Material: ladrillos de psicomotricidade + colchonetas

Colocar ladrillos de diferentes formas para crear unha zona que simule un chan irregular. O alumnado deberá pasar por ela procurando non pisar fóra dos ladrillos e dos bancos suecos.

Obxectivos: Equilibrio, coordinación e planificación do movemento.

ESTACIÓN 5 – A CORNIXA SUBTERRÁNEA

Material: bancos suecos + colchonetas

O alumnado deberá atravesar o banco mantendo o equilibrio. As colchonetas colocaranse como protección. Variante: levar un pequeno obxecto nunha man.

Poden, como alternativa pasar uns dun lado e outros do outro lado a vez sen caer. Recordamos ter as colchonetas ben colocadas.

ESTACIÓN 6 – A CORDA DE APOIO

Material: corda + ladrillos + colchonetas

Colocar unha corda horizontal a unha altura accesible. O alumnado utilizará a corda como apoio para atravesar unha determinada zona.

IMPORTANTE: A corda será utilizada unicamente como apoio. Non se realizarán suspensións, escalada, descensos, ascensos nin técnicas de espeleoloxía vertical.

ESTACIÓN 7 – O LABIRINTO

Material: colchonetas + conos + cordas

Construír un pequeno labirinto. O grupo debe atopar a saída seguindo o itinerario. Variante cooperativa: un alumno realiza o percorrido e outro compañeiro debe orientalo mediante indicacións verbais.

ESTACIÓN 8 – A SALA DAS ESTALACTITAS

Material: cordas e obstáculos brandos

Crear unha zona na que existan diferentes obstáculos que representen estalactitas. O alumnado deberá pasar entre elas sen tocalas. Explicar: estalactita → medra desde o teito; estalagmita → medra desde o chan.

9. FASE 4 – GRAN RETO FINAL: “A MISIÓN DO ESPELEÓLOGO”

Duración: 10 minutos

Durante a expedición un membro do equipo perdeu o seu material de exploración. O equipo terá que recuperalo.

Para conseguilo deberá superar: 1. A entrada da cova. 2. A galería estreita. 3. O túnel de reptación. 4. O campo de rochas. 5. A zona de equilibrio. 6. A galería da corda. 7. O labirinto. 8. A sala final.

O equipo deberá regresar á saída levando consigo o obxecto recuperado.

Norma fundamental: o obxectivo non é chegar o primeiro. O reto considérase superado cando todos participan, respectan as normas, axúdanse entre eles, coidan o material e chegan xuntos á saída.

10. VOLTA Á CALMA

Duración: 5 minutos

O alumnado sentarase en círculo. Realizaranse exercicios sinxelos de respiración e relaxación.

Preguntas: Que actividade vos gustou máis? Cal foi a máis difícil? Que habilidades utilizamos? Que material utiliza un espeleólogo? Por que é importante levar iluminación? Que debemos facer para protexer as covas? Entrariades nunha cova sen preparación?

11. NORMAS DE SEGURIDADE

·         Non correr nas zonas de obstáculos.

·         Respectar as quendas.

·         Non empurrar.

·         Non tirar do material.

·         Non modificar as estruturas construídas.

·         Non subir aos ladrillos de psicomotricidade se non está expresamente indicado.

·         Utilizar correctamente as colchonetas.

·         Non realizar saltos desde alturas.

·         As cordas non serán utilizadas para colgarse.

·         Seguir sempre as indicacións do responsable.

·         Avisar inmediatamente ante calquera problema.

·         Respectar os compañeiros.

·         Non realizar unha actividade se produce medo ou inseguridade.

12. ADAPTACIÓNS

A actividade poderá adaptarse ás características do grupo.

·         Nivel 1: percorridos sinxelos e amplos.

·         Nivel 2: percorrido completo.

·         Nivel 3: incorporación de retos de orientación, memoria e cooperación.

Adaptación individual: poderán modificarse a altura dos obstáculos, a distancia entre elementos, o número de obstáculos, o tempo dispoñible, a necesidade de axuda dun compañeiro e a forma de desprazamento. O importante será que todo o alumnado poida participar.

13. AVALIACIÓN

A avaliación realizarase mediante observación directa.

Indicador	Conseguido	En proceso
Participa activamente	☐	☐
Respecta as normas	☐	☐
Utiliza correctamente o material	☐	☐
Supera os obstáculos	☐	☐
Mantén o equilibrio	☐	☐
Coopera cos compañeiros	☐	☐
Respecta as quendas	☐	☐
Comprende as normas de seguridade	☐	☐
Mostra interese pola actividade	☐	☐
Respecta o medio natural	☐	☐

14. ANEXO I – 10 ACTIVIDADES COMPLEMENTARIAS

1. O ESPELEÓLOGO PERDIDO

Un alumno debe realizar un pequeno percorrido guiado verbalmente por outro compañeiro. Traballa: confianza, comunicación e orientación.

2. BUSCA DO TESOURO SUBTERRÁNEO

Esconder varios obxectos no circuíto. O alumnado deberá atopalos durante a expedición. Traballa: observación e orientación.

3. A COVA EN SILENCIO

O grupo debe completar unha parte do percorrido sen falar. Só poderá utilizar sinais acordados. Traballa: comunicación non verbal e cooperación.

4. RESCATE NA COVA

Transportar un obxecto que represente un compañeiro ferido. O transporte debe realizarse entre varios alumnos. Traballa: cooperación e coordinación. Se pode facer para socorrer un alumno/a.

5. MEMORIZA A GALERÍA

O responsable mostra un pequeno percorrido. Despois modifica ou elimina algunhas referencias. O alumnado deberá recordar o itinerario. Traballa: memoria e orientación espacial.

6. ESTALACTITAS E ESTALAGMITAS

“Estalactita!” → brazos arriba. “Estalagmita!” → tocar o chan. “Columna!” → posición erguida. Traballa: atención e velocidade de reacción.

7. PASO DAS ROCHAS

Utilizar os ladrillos de psicomotricidade como “rochas”. O alumnado debe atravesar a zona pisando só nos elementos permitidos. Traballa: equilibrio e coordinación.

8. CONSTRUÍMOS A COVA

En pequenos grupos, o alumnado deberá deseñar unha pequena “cova” utilizando ladrillos de psicomotricidade, conos e outros materiais. Despois deberá explicar como se atravesaría. Traballa: creatividade, planificación e cooperación.

9. O MATERIAL DO ESPELEÓLOGO

Presentar diferentes obxectos ou imaxes. O alumnado deberá identificar cales forman parte do equipamento dun espeleólogo: casco, iluminación, cordas, calzado, roupa adecuada e material de seguridade.

10. O GRAN CIRCUÍTO ESPELEOLÓXICO

Combinar varias actividades nun único percorrido: entrada → reptación → rochas → equilibrio → corda → labirinto → tesouro → saída. Reto final: “Ninguén queda atrás.”

15. ANEXO II – PROPOSTA DE MATERIALIZACIÓN DA “COVA”

·         ENTRADA – Ladrillos de psicomotricidade + colchonetas.

·         GALERÍA ESTREITA – Ladrillos de psicomotricidade.

·         TÚNEL – Bancos suecos + colchonetas.

·         CAMPO DE ROCHAS – Ladrillos de psicomotricidade.

·         CORNIXA – Bancos suecos + colchonetas.

·         GALERÍA DA CORDA – Cordas + colchonetas.

·         LABIRINTO – Ladrillos + conos + cordas.

·         SALA FINAL – Zona ampla con colchonetas.

16. CONSIDERACIÓNS FINAIS

Esta unidade didáctica pretende que o alumnado experimente as sensacións e habilidades asociadas á exploración dunha cavidade mediante unha proposta segura e adaptada ao medio escolar.

O uso dos ladrillos de psicomotricidade, xunto coas espaldeiras, bancos suecos, colchonetas e cordas, permite modificar rapidamente o circuíto e crear diferentes niveis de dificultade.

A proposta poderá repetirse con diferentes configuracións do circuíto, evitando que o alumnado coñeza previamente todos os obstáculos e favorecendo así a capacidade de adaptación e resolución de problemas.

A actividade debe manter en todo momento un carácter lúdico, educativo, cooperativo e seguro, sen substituír unha formación específica en técnicas reais de espeleoloxía.

“EXPLORAMOS, COOPERAMOS E NINGUÉN QUEDA ATRÁS.”