UNIDADE DIDÁCTICA DE INICIACIÓN Á ESPELEOLOXÍA
“EXPEDICIÓN Á COVA”
5º E 6º DE EDUCACIÓN PRIMARIA
Duración: 60 minutos
Espazo: Pavillón polideportivo
Tipo de actividade: Iniciación deportiva, aventura, psicomotricidade e
cooperación
Etapa: Educación Primaria
Cursos: 5º e 6º de Educación Primaria
1. XUSTIFICACIÓN
A espeleoloxía é unha actividade deportiva
e de aventura que permite descubrir, explorar e coñecer o medio subterráneo. A
súa práctica combina diferentes habilidades como o equilibrio, a coordinación,
a orientación, a axilidade, a resistencia, a capacidade de adaptación e o
traballo en equipo.
Esta unidade didáctica pretende achegar o
alumnado de 5º e 6º de Educación Primaria ao mundo da espeleoloxía mediante
unha actividade simulada no pavillón deportivo.
O espazo deportivo transformarase nunha
cavidade subterránea, utilizando os recursos dispoñibles: espaldeiras, bancos
suecos, colchonetas, cordas, conos e ladrillos de psicomotricidade.
Os ladrillos de psicomotricidade permitirán
crear diferentes estruturas de forma segura, simulando rochas, pasos estreitos,
galerías, obstáculos, zonas de equilibrio e pequenos desniveis.
A actividade terá un carácter
fundamentalmente lúdico, educativo e cooperativo, evitando técnicas de
espeleoloxía vertical ou calquera manobra que implique suspensión ou ascenso
por corda.
2. OBXECTIVOS
2.1. Obxectivos xerais
·
Coñecer a espeleoloxía como
actividade física, deportiva e de aventura.
·
Achegar o alumnado ao
coñecemento do medio subterráneo.
·
Desenvolver as habilidades motrices
básicas.
·
Mellorar o equilibrio, a
coordinación e a axilidade.
·
Traballar a orientación
espacial.
·
Desenvolver a autonomía e a
confianza.
·
Fomentar a cooperación entre os
membros do grupo.
·
Aprender normas básicas de
seguridade.
·
Valorar a importancia do
respecto polo medio natural.
·
Desfrutar da actividade física
mediante retos e xogos de aventura.
2.2. Obxectivos específicos
·
Desprazarse por diferentes
tipos de obstáculos.
·
Reptar e avanzar por espazos
baixos.
·
Superar pasos estreitos.
·
Manter o equilibrio en
superficies determinadas.
·
Utilizar unha corda como
elemento de apoio.
·
Resolver pequenos retos
motores.
·
Orientarse seguindo un
itinerario.
·
Traballar en equipo para
superar unha misión.
·
Respectar as normas de
seguridade.
·
Identificar parte do material utilizado
polos espeleólogos.
3. CONTIDOS
Conceptuais
·
Concepto de espeleoloxía.
·
Que é unha cova ou cavidade.
·
Galerías e salas subterráneas.
·
Estalactitas e estalagmitas.
·
Material básico de
espeleoloxía.
·
Normas básicas de seguridade.
·
Respecto polo medio subterráneo.
Procedementais
·
Reptación.
·
Desprazamentos agachados.
·
Equilibrio.
·
Coordinación.
·
Superación de obstáculos.
·
Orientación espacial.
·
Desprazamentos en diferentes
posicións.
·
Utilización segura do material.
·
Resolución de retos
cooperativos.
Actitudinais
·
Respecto polos compañeiros.
·
Cooperación.
·
Responsabilidade.
·
Autonomía.
·
Respecto polas normas.
·
Coidado do material.
·
Respecto polo medio natural.
·
Axuda aos demais.
4. MATERIAL
·
Ladrillos de psicomotricidade.
·
Espaldeiras.
·
Bancos suecos.
·
Colchonetas.
·
Cordas.
·
Conos.
·
Aros.
·
Pelotas ou pequenos obxectos.
·
Cinta ou material para
delimitar zonas.
5. ORGANIZACIÓN DO ESPAZO
·
ZONA 1 – ENTRADA DA COVA
·
ZONA 2 – GALERÍA ESTREITA
·
ZONA 3 – ZONA DE REPTACIÓN
·
ZONA 4 – PASO DAS ROCHAS
·
ZONA 5 – GALERÍA DO EQUILIBRIO
·
ZONA 6 – GALERÍA DA CORDA
·
ZONA 7 – LABIRINTO SUBTERRÁNEO
·
ZONA 8 – SALA FINAL
O alumnado realizará o percorrido por
pequenos grupos.
6. DESENVOLVEMENTO DA SESIÓN
FASE 1 – PRESENTACIÓN DA EXPEDICIÓN
Duración: 5 minutos
O responsable reúne o alumnado no centro do
pavillón.
“Hoxe o pavillón transformarase nunha cova.
Vós seredes un grupo de exploradores que deberá percorrer diferentes galerías e
superar os retos que atopará no interior.”
Breve explicación sobre que é a
espeleoloxía, que é unha cavidade, que podemos atopar no seu interior, material
básico dos espeleólogos, importancia da iluminación e do casco, necesidade de
coñecer o medio e respecto polo medio natural.
Pregunta inicial: “Que credes que podemos
atopar dentro dunha cova?”
7. FASE 2 – QUENTAMENTO: “ENTRAMOS NA COVA”
Duración: 10 minutos
O alumnado desprázase polo pavillón. O
responsable irá dando diferentes ordes:
·
“GALERÍA BAIXA” – Desprazarse
agachados.
·
“GALERÍA ESTREITA” –
Desprazarse lateralmente.
·
“ROCHAS” – Levantar os pés
realizando pasos curtos.
·
“TEITO BAIXO” – Desprazarse
flexionando as pernas.
·
“BARRO” – Desprazarse
lentamente.
·
“COVA CON AUGA” – Andar de
puntas.
·
“PERDEMOS A LUZ” – Todos deben
quedar inmóbiles.
·
“SAÍDA DA COVA” – Desprazamento
rápido ata a zona indicada.
Esta fase serve como quentamento e
introdución ás diferentes formas de progresión.
8. FASE 3 – GRAN CIRCUÍTO ESPELEOLÓXICO
Duración: 30 minutos
O alumnado dividirase en pequenos grupos.
Cada grupo comezará nunha estación diferente e irá rotando.
ESTACIÓN 1 – A ENTRADA DA COVA
Material: ladrillos de psicomotricidade + colchonetas
Construír unha pequena entrada utilizando
ladrillos no medio dun recorrido a que teñen que chegar utilizando os ladrillos
sen tocar o chan. O alumnado deberá atravesar a entrada e acceder á “cova”. Para
entrar na cova teñen que agacharse. Gaña a parella que chega antes a pasar a
entrada a cova.
Obxectivos: Coordinación, control corporal
e orientación.
ESTACIÓN 2 – A GALERÍA ESTREITA
Material: colchonetas e bancos suecos.
Farán eles mesmos o tunel para a
actividade.
Construír un corredor suficientemente ancho
para que o alumnado poida pasar con seguridade. Deberán atravesalo agachados ou
lateralmente. Reto: non tocar as paredes da galería.
ESTACIÓN 3 – O TÚNEL DE REPTACIÓN
Material: canastas, cinta para facer o
teito + colchonetas
Crear unha zona baixa. O alumnado deberá
avanzar reptando ou agachado por equipos. Variantes: facer o percorrido
transportando unha pequena “mostra” da cova. Reptando mirando hacia arriba.
ESTACIÓN 4 – O CAMPO DE ROCHAS
Material: ladrillos de psicomotricidade +
colchonetas
Colocar ladrillos de diferentes formas para
crear unha zona que simule un chan irregular. O alumnado deberá pasar por ela
procurando non pisar fóra dos ladrillos e dos bancos suecos.
Obxectivos: Equilibrio, coordinación e
planificación do movemento.
ESTACIÓN 5 – A CORNIXA SUBTERRÁNEA
Material: bancos suecos + colchonetas
O alumnado deberá atravesar o banco
mantendo o equilibrio. As colchonetas colocaranse como protección. Variante:
levar un pequeno obxecto nunha man.
Poden, como alternativa pasar uns dun lado
e outros do outro lado a vez sen caer. Recordamos ter as colchonetas ben
colocadas.
ESTACIÓN 6 – A CORDA DE APOIO
Material: corda + ladrillos + colchonetas
Colocar unha corda horizontal a unha altura
accesible. O alumnado utilizará a corda como apoio para atravesar unha
determinada zona.
IMPORTANTE: A corda será utilizada
unicamente como apoio. Non se realizarán suspensións, escalada, descensos,
ascensos nin técnicas de espeleoloxía vertical.
ESTACIÓN 7 – O LABIRINTO
Material: colchonetas + conos + cordas
Construír un pequeno labirinto. O grupo
debe atopar a saída seguindo o itinerario. Variante cooperativa: un alumno
realiza o percorrido e outro compañeiro debe orientalo mediante indicacións
verbais.
ESTACIÓN 8 – A SALA DAS ESTALACTITAS
Material: cordas e obstáculos brandos
Crear unha zona na que existan diferentes
obstáculos que representen estalactitas. O alumnado deberá pasar entre elas sen
tocalas. Explicar: estalactita → medra desde o teito; estalagmita → medra desde
o chan.
9. FASE 4 – GRAN RETO FINAL: “A MISIÓN DO ESPELEÓLOGO”
Duración: 10 minutos
Durante a expedición un membro do equipo
perdeu o seu material de exploración. O equipo terá que recuperalo.
Para conseguilo deberá superar: 1. A
entrada da cova. 2. A galería estreita. 3. O túnel de reptación. 4. O campo de
rochas. 5. A zona de equilibrio. 6. A galería da corda. 7. O labirinto. 8. A
sala final.
O equipo deberá regresar á saída levando
consigo o obxecto recuperado.
Norma fundamental: o obxectivo non é chegar
o primeiro. O reto considérase superado cando todos participan, respectan as
normas, axúdanse entre eles, coidan o material e chegan xuntos á saída.
10. VOLTA Á CALMA
Duración: 5 minutos
O alumnado sentarase en círculo.
Realizaranse exercicios sinxelos de respiración e relaxación.
Preguntas: Que actividade vos gustou máis?
Cal foi a máis difícil? Que habilidades utilizamos? Que material utiliza un
espeleólogo? Por que é importante levar iluminación? Que debemos facer para
protexer as covas? Entrariades nunha cova sen preparación?
11. NORMAS DE SEGURIDADE
·
Non correr nas zonas de
obstáculos.
·
Respectar as quendas.
·
Non empurrar.
·
Non tirar do material.
·
Non modificar as estruturas
construídas.
·
Non subir aos ladrillos de
psicomotricidade se non está expresamente indicado.
·
Utilizar correctamente as
colchonetas.
·
Non realizar saltos desde
alturas.
·
As cordas non serán utilizadas
para colgarse.
·
Seguir sempre as indicacións do
responsable.
·
Avisar inmediatamente ante
calquera problema.
·
Respectar os compañeiros.
·
Non realizar unha actividade se
produce medo ou inseguridade.
12. ADAPTACIÓNS
A actividade poderá adaptarse ás
características do grupo.
·
Nivel 1: percorridos sinxelos e
amplos.
·
Nivel 2: percorrido completo.
·
Nivel 3: incorporación de retos
de orientación, memoria e cooperación.
Adaptación individual: poderán modificarse
a altura dos obstáculos, a distancia entre elementos, o número de obstáculos, o
tempo dispoñible, a necesidade de axuda dun compañeiro e a forma de
desprazamento. O importante será que todo o alumnado poida participar.
13. AVALIACIÓN
A avaliación realizarase mediante
observación directa.
|
Indicador |
Conseguido |
En proceso |
|
Participa activamente |
☐ |
☐ |
|
Respecta as normas |
☐ |
☐ |
|
Utiliza correctamente o material |
☐ |
☐ |
|
Supera os obstáculos |
☐ |
☐ |
|
Mantén o equilibrio |
☐ |
☐ |
|
Coopera cos compañeiros |
☐ |
☐ |
|
Respecta as quendas |
☐ |
☐ |
|
Comprende as normas de seguridade |
☐ |
☐ |
|
Mostra interese pola actividade |
☐ |
☐ |
|
Respecta o medio natural |
☐ |
☐ |
14. ANEXO I – 10 ACTIVIDADES COMPLEMENTARIAS
1. O ESPELEÓLOGO PERDIDO
Un alumno debe realizar un pequeno
percorrido guiado verbalmente por outro compañeiro. Traballa: confianza,
comunicación e orientación.
2. BUSCA DO TESOURO SUBTERRÁNEO
Esconder varios obxectos no circuíto. O
alumnado deberá atopalos durante a expedición. Traballa: observación e
orientación.
3. A COVA EN SILENCIO
O grupo debe completar unha parte do
percorrido sen falar. Só poderá utilizar sinais acordados. Traballa: comunicación
non verbal e cooperación.
4. RESCATE NA COVA
Transportar un obxecto que represente un
compañeiro ferido. O transporte debe realizarse entre varios alumnos. Traballa:
cooperación e coordinación. Se pode facer para socorrer un alumno/a.
5. MEMORIZA A GALERÍA
O responsable mostra un pequeno percorrido.
Despois modifica ou elimina algunhas referencias. O alumnado deberá recordar o
itinerario. Traballa: memoria e orientación espacial.
6. ESTALACTITAS E ESTALAGMITAS
“Estalactita!” → brazos arriba.
“Estalagmita!” → tocar o chan. “Columna!” → posición erguida. Traballa:
atención e velocidade de reacción.
7. PASO DAS ROCHAS
Utilizar os ladrillos de psicomotricidade
como “rochas”. O alumnado debe atravesar a zona pisando só nos elementos
permitidos. Traballa: equilibrio e coordinación.
8. CONSTRUÍMOS A COVA
En pequenos grupos, o alumnado deberá
deseñar unha pequena “cova” utilizando ladrillos de psicomotricidade, conos e
outros materiais. Despois deberá explicar como se atravesaría. Traballa:
creatividade, planificación e cooperación.
9. O MATERIAL DO ESPELEÓLOGO
Presentar diferentes obxectos ou imaxes. O
alumnado deberá identificar cales forman parte do equipamento dun espeleólogo:
casco, iluminación, cordas, calzado, roupa adecuada e material de seguridade.
10. O GRAN CIRCUÍTO ESPELEOLÓXICO
Combinar varias actividades nun único
percorrido: entrada → reptación → rochas → equilibrio → corda → labirinto →
tesouro → saída. Reto final: “Ninguén queda atrás.”
15. ANEXO II – PROPOSTA DE MATERIALIZACIÓN DA “COVA”
·
ENTRADA – Ladrillos de
psicomotricidade + colchonetas.
·
GALERÍA ESTREITA – Ladrillos de
psicomotricidade.
·
TÚNEL – Bancos suecos +
colchonetas.
·
CAMPO DE ROCHAS – Ladrillos de
psicomotricidade.
·
CORNIXA – Bancos suecos +
colchonetas.
·
GALERÍA DA CORDA – Cordas +
colchonetas.
·
LABIRINTO – Ladrillos + conos +
cordas.
·
SALA FINAL – Zona ampla con
colchonetas.
16. CONSIDERACIÓNS FINAIS
Esta unidade didáctica pretende que o
alumnado experimente as sensacións e habilidades asociadas á exploración dunha
cavidade mediante unha proposta segura e adaptada ao medio escolar.
O uso dos ladrillos de psicomotricidade,
xunto coas espaldeiras, bancos suecos, colchonetas e cordas, permite modificar
rapidamente o circuíto e crear diferentes niveis de dificultade.
A proposta poderá repetirse con diferentes
configuracións do circuíto, evitando que o alumnado coñeza previamente todos os
obstáculos e favorecendo así a capacidade de adaptación e resolución de
problemas.
A actividade debe manter en todo momento un
carácter lúdico, educativo, cooperativo e seguro, sen substituír unha formación
específica en técnicas reais de espeleoloxía.
“EXPLORAMOS, COOPERAMOS E NINGUÉN QUEDA ATRÁS.”
